Jagdpanzer 38(t) SdKfz 138/2 Hetzer w zakładach BMM, sierpień-wrzesień 1944 roku

• UZBROJENIE
• DANE TAKTYCZNO-TECHNICZNE
• NAPĘD
• WYPOSAŻENIE RADIOWE I DODATKOWE
• MALOWANIE

Jagdpanzer 38(t) SdKfz 138/2 Hetzer, wanna kadłuba Škoda, nadbudowa BMM

W 1943 roku generalny inspektor broni pancernej gen. płk Heinz Guderian zlecił zaprojektowanie lekkiego niszczyciela czołgów (niem. Panzerjäger). Miała to być prosta konstrukcja, bazująca na elementach produkowanych wielkoseryjnie czołgów, spełniająca równocześnie wymagania aktualnego pola walki. Dotychczas produkowane niszczyciele czołgów (np. wozy serii Marder II czy Marder III) były w większości pojazdami improwizowanymi, bazującymi na przestarzałych podwoziach czołgów lekkich i zdobycznych a nawet ciągników półgąsienicowych. Z powodu odkrytego przedziału bojowego i ogólnie słabego opancerzenia nie zapewniały swoim załogom odpowiedniej ochrony. Wobec tego, że ofensywa lotnicza aliantów przeprowadzona w drugiej połowie 1943 roku poważnie naruszyła potencjał przemysłowy Niemiec, Oberkommando der Heeres nakazało przeniesienie części produkcji dział szturmowych do zakładów znajdujących się poza zasięgiem amerykańskich i brytyjskich bombowców. Jednym z nich były praskie zakłady BMM (Bohmish - Mährische - Maschinenfabrik czyli dawne ČKD Česko-morawska-Kolben-Danek). Ponieważ nie dysponowały one wystarczającymi środkami aby szybko rozpocząć produkcję dział StuG III podjęły się one zaprojektowania i produkcji nowego typu niszczyciela czołgów. W grudniu 1943 roku powstały wstępne założenia konstrukcyjne i pierwsze rysunki. Nowy pojazd powstał w oparciu o czołg Pzkpfw 38(t). Powstający pojazd planowano uzbroić w działo bezodrzutowe lub działo z nowym typem zamocowania tzw. Starr. Ponieważ jednak nie były one jeszcze gotowe został on uzbrojony w klasyczne działo przeciwpancerne 7,5 cm Pak 39 L/48 kalibru 75mm. Po ukończeniu w dniu 24 stycznia 1944 roku drewnianego modelu w skali 1:1 szef WaPrüf 6 płk. Thomale zamówił 2 prototypy. Początkowo pojazd otrzymał nazwę leichte

Panzerjäger auf 38(t) lub Sturmgeschütz neuer Art le Panzerjäger 38(t). Później zmieniono nazwę na Jagdpanzer 38(t) SdKfz 138/2 Hetzer (podszczuwacz). Posiadał on typową konstrukcję - był to bezwieżowy pojazd pancerny z działem przeciwpancernym wbudowanym w kadłub. Czołowa i boczne ściany były pochylone co zapewniało czteroosobowej załodze dodatkową ochronę. Również niewielka wysokość - Hetzer był niewiele wyższy od stojącego człowieka - ułatwiała ukrycie w warunkach bojowych. W ukończonym w marcu 1944 prototypie zastosowano nowy typ jarzma armaty tzw. Saukopfblende oraz dokonano kilku zmian w stosunku do modeli m.in.: zlikwidowano hamulec wylotowy działa i zmieniono sposób mocowania osłony jarzma działa.

W okresie produkcji seryjnej nie dokonano żadnych poważniejszych zmian konstrukcyjnych wprowadzono jednak wiele drobnych poprawek i modyfikacji uwzględniających doniesienia frontowe i pogarszającą się sytuację ekonomiczną Rzaszy. Najczęściej modyfikowanym elementem była kulista laweta armaty tzw. Kugellaffette (dokonano pięciu zmian oznaczanych I-V). Innymi wa-

Jagdpanzer 38(t) Hetzer "Starr" - widoczne zmniejszone jarzmo armaty

żniejszymi modyfikacjami były: zmieniana kształtu pancerza tak by równomiernie rozłożyć ciężar pojazdu, zamontowanie na wierzchu pancerza trzech gniazd do mocowania dźwigu pomocniczego o nośności 2000kg, zmiejszenie liczby śrub mocujących koła z 32 na 16, wprowadzenie nowych kół nośnych mocowanych przy pomocy nitów, a nie jak było poprzednio śrub oraz zmodyfikowano mechanizm podnoszenia działa. W styczniu 1945 roku wprowadzono nowy typ przekładni bocznych o przełożeniu 1:6,75 (dotychczas 1:6,00). Załoga pozbawionego wieży Hetzera, musiała w warunkach bojowych bardzo często wykonywać szybkie i energiczne manewry, na co przekładnie boczne pierwszego typu okazały się zupełnie nie odporne.

Pod koniec wojny rozpoczęto prace nad pojazdami wyposażonymi w silniki wysokoprężne Jagdpanzer 38d(t) i armaty zamocowane na sztywno do kadłuba Hetzer Starr. W pierwszym pojeździe zastosowano silnik wysokoprężny Tatra 103 dzięki czemu udało się uzyskać zwiększony zasięg (510 km) lecz wiązało się to z zwiększeniem masy pojazdu, zastosowaniem nowej przekładni pośredniej i przebudowy podwozia, czego nie można było zrobić bez zahamowania produkcji, a w związku z sytuacją na frontach było to nie do przyjęcia. To drugie rozwiązanie pozwalało zrezygnować z mechanizmu oporopowrotnego armaty (odrzut po wystrzale był pochłaniany przez cały pojazd) przez co znacznie powiększał się przedział bojowy pojazdu. Działo było zamontowane centralnie w kadłubie w małym jarzmie. Stosowano specjalny celownik WZF 2/2. Wyprodukowano po kilka sztuk pojazdów obu wersji.

Na bazie podwozia i kadłuba Hetzera zbudowano liczną gamę pojazdów pomocniczych. W 20 wyprodukowanych na przełomie listopada i grudnia 1944 pojazdów zamontowane zostały miotacze płomieni. Flammpanzer 38(t) miał donośność około 50-60 m. 700 l mieszanki zapalającej star-

Bergepanzer 38(t) "Hetzer"

czało na 90-sekundowy nieprzerwany ostrzał. Od września 1944 r. rozpoczęto produkcję czołgów ewakuacyjnych Bergepanzer 38(t). Pojazdy charakteryzowały się identyczną konstrukcją jak standardowe Hetzery nie miały tylko zamontowanego uzbrojenia. Bergepanzer 38(t) wyposażone były w składany żuraw o nośności 2t. W listopadzie 1944 r. zaczęto montować na podwoziu Hetzera ciężkie działo polowe 15cm sIG 33/2 kalibru 150mm. Pomiędzy grudniem 1944 a lutym 1945 dostarczono 30-ści tego typu pojazdów o nazwie 15cm

sIG 33/2 Sf auf Jagdpanzer 38(t) Hetzer. Innym pojazdem opartym o konstrukcję Jagdpanzer 38(t) był prototypy lekkiego czołgu zwiadowczego Aufklärungspanzer 38(t) (cztery typy uzbrojenia - 2cm Flak38, 7,5cm K51, 2cm KwK38 Zwilling oraz 12cm GraW 42).

Od marca 1944 w zakładach BMM Bohmish - Mahnsch - Maschinenfabrik i od lipca 1944 roku w zakładach Škoda do lutego 1945 roku wyprodukowano 2100 sztuk niszczycieli czołgów Jagdpanzer 38(t) SdKfz 138/2 Hetzer. Łącznie wyprodukowano 2584 pojazdy. Armaty 7,5 cm Pak 39 L/48 kalibru 75mm produkowano w zakładach Rheinmetall-Borsig w Unterluss i Seitz Werke w Kreuzbach. Pojazdy wyprodukowane w BMM nosiły numery fabryczne od 321001 do 322999, a wyprodukowane w zakladach Škoda od 323001 do 325 001. Działa Panzerjager 38(t) były używane we wszystkich typach jednostek przeciwpancernych (także węgierskich). Jako pierwsze zostały przezbrojone 731-szy i 743-ci Dywizjony Przeciwpancerne. W czasie powstania warszawskiego jedno działo typu Hetzer zdobyli powstańcy.

Po wojnie produkowano Hetzery na potrzeby Armii Czechosłowackiej a także na eksport m.in. do Szwajcarii - 158 sztuk o oznaczeniu G 13.

Jagdpanzer SdKfz 138/2 "Hetzer" jest uważany za jeden z najlepszych niemieckich niszczycieli czołgów, ponieważ był małym, ale potężnym pojazdem, który był znacznie bardziej ekonomiczny w produkcji i eksploatacji niż wiele większych pojazdów. Mimo że był uzbrojony jedynie w armatę kal. 75mm, to potrafił unieszkodliwić niemal każdy z powszechnie używanych typów czołgów (poza najcięższymi) samemu bedąc bardzo trudnym do zniszczenia, ze względu na niską sylwetkę, nieduże gabaryty (był tak mały, że w warunkach bojowych stawał się praktycznie niedostrzegalny dla celowniczych dział przeciwnika) i dobry pancerz.

Literatura:

• Janusz Ledwoch "Jagdpanzer 38(t) Hetzer"
• Janusz Ledwoch "Niemieckie wozy bojowe 1933-45"
• Zbigniew Lalak, Dariusz Jędrzejewski "Niemiecka Broń Pancerna 1933-45"