Helikoptery Wojskowe - [www.helikoptery.prv.pl]

Pojęciownik lotniczo-wojskowy

Początek tekstu | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z |

Poniższe definicje to słowniczek pojęć wojskowych związanych nie tylko z helikopterami. Pomocny przy czytaniu opisów śmigłowców oraz innych tekstów wojskowych. Jest on właśnie w trakcie poszerzania.

A-12. Superszybki, mogący operować na dużych wysokościach trudno wykrywalny myśliwiec przechwytujący firmy Lockheed, skonstruowany w latach sześćdziesiątych. Nigdy nie wszedł do służby, lecz posłużył za podstawę do konstrukcji SR-71 Blackbird. Nie należy mylić z McDonnell Douglas A-12 Avenger, projektem samolotu szturmowego stealth operującego z pokładów lotniskowców, zamówionego przez amerykańską marynarkę wojenną w latach dziewięćdziesiątych; program ten został zarzucony z powodu nadmiernych kosztów i licznych niedociągnięć programowych.

AAA (Anti-Aircraft Artillery). Artyleria przeciwlotnicza.

Aardvark. -[mrównik] - Przydomek myśliwca bombardującego F-111, wywodzący się z kształtu dużego dziobu i topornej sylwetki. F-111 nigdy nie otrzymał oficjalnej nazwy.

ABC. Broń atomowa, biologiczna, chemiczna. Ogólny termin oznaczający broń masowej zagłady, w tym bomby jądrowe lub rozszczepialne materiały promieniotwórcze, trujące gazy, ciecze, pyły oraz zakaźne mikroorganizmy lub toksyny biologiczne. Zakazana przez wiele międzynarodowych układów.

ABCCC (Airborne Battlefield Command and Control Center). [powietrzne stanowisko dowodzenia i kierowania polem walki] - Stanowi je samolot EC-130E wyposażony w sprzęt łączności obsługiwany przez personel.

ACC (Air Combat Command). [Dowództwo Lotnictwa Bojowego]- Główne dowództwo USAF utworzone w 1992 roku w wyniku połączenia Strategie Air Command [Dowództwo Lotnictwa Strategicznego] złożonego z bombowców i samolotów-cystern oraz Tactical Air Command [Dowództwo Lotnictwa Taktycznego] złożonego z myśliwców.

ACES II. Standardowy fotel wyrzucany USAF produkowany przez McDonnell Douglas w oparciu o oryginalny projekt Weber Corporation. ACES II jest fotelem typu "zero-zero", co oznacza, że jest w stanie uratować życie członka załogi (choć nie gwarantuje uniknięcia kontuzji) nawet przy braku prędkości i wysokości pod warunkiem, że samolot nie jest odwrócony do góry brzuchem.

ACM (Air Combat Maneuvering). [manewrowanie podczas walki powietrznej] - Sztuka zajęcia pozycji dogodnej do zestrzelenia przeciwnika, o ile to możliwe od tyłu, zanim on zestrzeli Ciebie.

AFB (Air Force Base). [baza sił powietrznych] - Bazy NATO lub aliantów, zwykle określane jako AB (air base). Brytyjskie Royal Air Force określa swoje bazy nazwą miejsca, gdzie się znajdują, na przykład RAF Lakenheath.

AGL (Above Ground Level). [nad poziomem ziemi] - Praktyczny sposób mierzenia wysokości lotu dla pilotów, choć inżynierowie wolą bardziej bezwzględną miarę ASL (Above Sea Level) [nad poziomem morza].

AI (Airborne Interept). [przechwytywanie powietrzne] - Termin zwykle stosowany do określania przeznaczenia radaru bądź pocisku.

AIM-9 Sidewinder. Rodzina samonaprowadzających się na podczerwień rakiet powietrze-powietrze, wykorzystywanych przez Air Force, Navy, Marines, Army i wielu zagranicznych nabywców. Warianty oznaczone są literami, np. AIM-9L lub AIM-9X.

AMC (Air Mobility Command). [Dowództwo Lotnictwa Transportowego] - Główne dowództwo USAF kontrolujące większość samolotów transportowych i samolotów-cystern z siedzibą w bazie powietrznej Scott w stanie Illinois.

AMRAAM (AIM-120 Advanced Medium Range Air-to-Air Missile). [nowoczesny pocisk klasy powietrze-powietrze średniego zasięgu] - Pierwszy nowoczesny pocisk klasy powietrze-powietrze z aktywnym naprowadzaniem radarowym, wykorzystujący programowalne mikroprocesory. Pocisk posiada własny nadajnik radarowy, pozwalający stosować taktykę "odpal i zapomnij".

ANG (Air National Guard). [lotnictwo Gwardii Narodowej] - Jednostki zapasowe Air Force nominalnie podlegające nadzorowi władz stanowych oraz częściowo przez nie utrzymywane. Wielu członków załóg oraz obsługi naziemnej ANG jest pracownikami linii lotniczych lub przemysłu lotniczego.

AOC (Air Operations Center). [centrum operacji lotniczych]. ATF (Advanced Tactical Fighter). [nowoczesny myśliwiec taktyczny] - Pierwotna nazwa programu, w ramach którego powstał F-22.

ATGW Anti Tank Guided Weapon. Naprowadzana broń przeciwczołgowa.

ATO (Air Tasking Order). [rozkaz przydzielający zadania lotnicze] - Dokument, w którym wymienione są wszystkie cele i loty operacyjne wyznaczone do wykonania danego dnia. Przy- gotowanie ATO wymaga szczegółowej korelacji działań w celu zapewnienia bezpieczeństwa własnym samolotom. Podczas Pustynnej Burzy codzienne plany ATO liczyły tysiące stron.

AWACS (Airborne Warning and Control System). [powietrzny system ostrzegania i kierowania] - Nazwa najczęściej używana przy opisie samolotów z serii Boeing E-3 Sentry, jak również do określania podobnych samolotów wykorzystywanych w innych siłach powietrznych.

Awionika. Ogólny termin oznaczający wszystkie systemy elektroniczne samolotu, w tym radar, urządzenia łączności, kontroli lotu, nawigacji, rozpoznania oraz kierowania ogniem. Elementy awioniki są coraz częściej łączone w system przy pomocy magistrali danych lub wydajnej sieci cyfrowej.

Bandit. [bandyta] - W żargonie pilotów myśliwców termin oznaczający samolot wroga. "Bogey" [straszydło] to starszy termin, wciąż używany w niektórych anglojęzycznych siłach po- wietrznych.

Bar. Jeden przebieg wiązki emitowanej przez radar, z reguły liczący kilka stopni wysokości i od 60 do 120 stopni szerokości.

BARCAP (Barrier Combat Air Patrol). [lotnicze bojowe patrolowanie za- porowe] - Działanie myśliwców zakładające uniemożliwienie przedostania się samolotów wroga przez określoną przestrzeń powietrzną. Zwykle jako rejon BARCAP wybiera się obszar powietrzny położony poprzecznie do najbardziej prawdopodobnego kierunku natarcia przeciwnika. Zadanie wykonywane przez grupę stale wymieniających się myśliwców.

BDA (Bomb Damage Assessment). [oszacowanie szkód bombardowania] - Kontrowersyjna sztuka oceny, czy dany cel został zniszczony bądź wyłączony z działań na podstawie niewyraźnych zdjęć i sprzecznych meldunków z rozpoznania.

Bingo. Chwila, w której samolotowi pozostaje jedynie tyle paliwa, ile wystarczy na bezpieczny powrót do bazy. Rozsądny pilot będzie wówczas próbował wycofać się z walki, chyba że istnieje niezwykle ważny powód narażenia się na utratę samolotu.

BLU. Nazwa stosowana w Air Force na oznaczenie bomby lub amunicji.

Boresight Mode [ustawienie muszkowe] - Stosowane wtedy, gdy wiązka radarowa bądź urządzenie elektroniczne skierowane jest równolegle do osi samolotu.

BVR Mode (Beyond Visual Range) [poza zasięgiem wzroku] - Termin najczęściej odnoszący się do naprowadzanych radarem pocisków klasy powietrze-powietrze. Zasięg wzrokowy zwykle zależy od pogody, od czystości i stopnia wypolerowania szyby oraz ostrości wzroku pilota - w przypadku celu wielkości myśliwca rzadko przekracza 16 kilometrów.

BW (Bomber Wing, dawniej Bombardment Wing) [skrzydło lotnictwa bombowego].

C-130 Hercules. Taktyczny samolot transportowy firmy Lockheed. Wyposażony w cztery silniki turbośmigłowe Allison T56. Od 1955 roku zbudowano ponad dwa tysiące takich klasycznych już dziś konstrukcji i wciąż się je produkuje. Maszyna jest bohaterem misji uwolnienia izraelskich zakładników w Entebbe w Ugandzie w 1976 roku. Istnieje wiele wersji i wariantów samolotu, w tym śmigłowiec bojowy AC-130U oraz zagłuszania łączności przeciwnika EC-130H. Najnowszy model C-130J (obecnie w fazie projektowania) posiada nowoczesną awionikę oraz nowe silniki Allison T406 z sześciołopatkowymi śmigłami. W standardowej wersji transportowej maszyna ma maksymalną masę startową 80 000 kilogramów.

C-141 Starlifter. Ciężki samolot transportowy dużego zasięgu produkcji Lockheeda. Wszedł do służby w 1964 roku. Wyposażony w cztery silniki turbowentylatorowe TF33. Około 227 takich samolotów pozostaje nadal na służbie, pomimo ograniczenia ich dopuszczalnej masy startowej spowodowanej zużyciem płatowca. Istnieje możliwość uzupełniania paliwa w powietrzu. Maksymalna masa startowa wynosi 146 000 kilogramów.

C-17 Globemaster III. Ciężki transportowiec produkcji McDonnell Douglas zaprojektowany do startów i lądowań na krótkich prowizorycznych pasach startowych. Wyposażony w cztery silniki turbowentylatorowe P & W F117. Maksymalna masa startowa wynosi 266 000 kilogramów. Posiada nowoczesną kabinę dla dwuosobowej załogi oraz miejsce dla operatora ładunku w kabinie transportowej. Obecnie w użyciu znajduje się zaledwie czterdzieści takich samolotów.

C-5B Galaxy. Ciężki samolot transportowy dużego zasięgu produkcji Lockheed Martin. Wyposażony w cztery silniki turbowentylatorowe TF39. Maksymalna masa startowa wynosi 360 000 kilogramów. Podnoszony do góry przód kadłuba i opuszczana z tyłu rampa wjazdowa zapewnia szybkie ładowanie i rozładowanie. Obecnie na służbie znajdują się osiemdziesiąt dwa takie samoloty.

C3I (Command, Control, Communications, and Intelligence). [dowodzenie, kierowanie, łączność i wywiad] - Elementy i cele walki informacyjnej.

Call Sign. [sygnał wywoławczy]

Nazwa i numer identyfikacyjny nadany samolotowi na czas zadania bojowego. Maszyny z tej samej eskadry zwykle mają kolejne numery.
Przezwisko, zwykle humorystyczne, nadane lotnikowi przez kolegów z eskadry; utrzymuje się przez całą karierę lotnika.

Canard. [kaczka] - Niewielki stały lub ruchomy płat zamontowany na kadłubie przed skrzydłem samolotu. Termin pochodzi od francuskiego określenia oznaczającego kaczkę, będącego jednocześnie nazwą wczesnego francuskiego samolotu (skonstruowanego około 1910 roku), w którym po raz pierwszy wykorzystano ten element. Konstrukcje z przednim płatem są zwykle bardzo odporne na przeciąganie.

CAP (Combat Air Patrol). [bojowy patrol powietrzny] - Podstawowa taktyka myśliwców polegająca na ekonomicznym patrolowaniu na dużych bądź średnich wysokościach nad określonym terenem w celu wyszukania samolotów przeciwnika.

CAW (Carrier Air Wing). [skrzydło lotnictwa pokładowego] - Jednostka samolotów należących do marynarki wojennej zorganizowana do działań z lotniskowca. Zwykle składa się na nią jeden dywizjon myśliwców, dwa dywizjony szturmowe oraz pododdziały śmigłowców i samolotów do zwalczania okrętów podwodnych, walki elektronicznej oraz wczesnego ostrzegania. Do skrzydła lotnictwa pokładowego mogą zostać także przydzielone jednostki lotnicze należące do amerykańskiej piechoty morskiej.

CBU (Cluster Bomb Unit). [bomba kasetowa] - Bojowy środek rażenia, którego kadłub rozrywa się na małej wysokości, rozrzucając duże ilości subamunicji nad celem powierzchniowym. Subamunicją mogą być granaty, miny o opóźnionym działaniu, głowice przeciwpancerne i inne.

CENTAF. Lotnictwo podporządkowane U.S. Central Command [Centralne Dowództwo] obejmujące jednostki rozmieszczone w bazach w Kuwecie, Arabii Saudyjskiej i innych państwach regionu Zatoki Perskiej. Dowódcą CENTAF jest generał broni Air Force, który zwykle jest również dowódcą dziewiątej Air Force stacjonującej w bazie Shaw w Południowej Karolinie.

CENTCOM. [Centralne Dowództwo] - Dowództwo zjednoczonych sił zbrojnych odpowiedzialne za teren Bliskiego Wschodu i południowo-zachodniej Azji. Siedziba sztabu znajduje się w bazie McDill na Florydzie. Zwykle przewodzi mu czterogwiazdkowy generał armii. CENTCOM najczęściej nie dowodzi większymi jednostkami bojowymi, lecz w sytuacji kryzysowej otrzymuje szybkie wsparcie ze strony XVIII Korpusu Powietrznego Armii, amerykańskiej Piechoty Morskiej oraz sił sprzymierzonych.

Chop. Termin oznaczający przydzielenie jednostki pod inne dowództwo. Na przykład podczas kryzysu na Bliskim Wschodzie 366. Skrzydło może zostać przydzielone do CENTCOM (U.S. Central Command). Termin ten prawdopodobnie pochodzi od kantońskiej wymowy chińskiego słowa oznaczającego pieczęć stosowaną do podpisywania oficjalnych dokumentów. "In-chop" i "out-chop" to określenia oficjalnych dat przybycia i odejścia jednostki z określonego teatru działań wojennych.

Ciągnik. Dla dział i wyrzutni ziemia-powietrze, rodzaj pojazdu używanego do holowania na pozycję.

Ciężar odpalenia. Dla pocisku, masa w kg, mierzona przed odpaleniem (pocisk w locie zużywa przenoszone paliwo, zmniejszając swój ciężar).

CinC (Commander in Chief). [naczelny dowódca] - Oznacza zwykle czterogwiazdkowego generała lub admirała mającego pod sobą jedno z ważniejszych dowództw, np. CINPAC (Commander in Chief of the U.S. Pacific Command) [naczelny dowódca sił amerykańskich w rejonie Pacyfiku].

CMUP (Conventional Munitions Upgrade Program) [program rozwoju broni konwencjonalnej] - Inicjatywa U.S. Air Force mająca na celu rozwój nowych, ulepszonych rodzajów tanich bomb konwencjonalnych.

CONOPS (Concept of Operations). [koncepcja działań bojowych] - Wskazówki dowódcy przekazane podległym jednostkom odnośnie sposobu wykonania zadania bojowego.

CTAPS. - (Contingency Tactical Air Control System Automated Planning System) - Przenośna sieć komputerowych stanowisk pracy łącząca rozmaite bazy danych potrzebne do stworzenia ATO (rozkazu przydzielającego zadania lotnicze).

CW (Continuous Wave). [fala ciągła] - typ radaru, który emituje promieniowanie w sposób ciągły, a nie impulsowo.

Częstotliwość powtarzania (PRF). Dla systemów radarowych ilość impulsów na sekundę.

Częstotliwość. Dla pojazdów i stacji radarowych rodzaj emitowanej fal, w megahercach (MHz) lub gigahercach (GHz).

Dalmierz. Rodzaj urządzenia ustalającego odległość pocisku od celu.

DARO (Defense Airborne Reconnaisance Office). [biuro rozpoznania powietrznego] - Agencja Pentagonu, utworzona w 1992 roku w celu reorganizacji i koordynacji amerykańskich jednostek rozpoznania powietrznego.

Dipole odbijające. (Chaff) - Są to wiązki cienkich pasków folii aluminiowej lub metalizowanej folii plastykowej, wyrzucane z samolotu, by zmylić nieprzyjacielski radar. Chmura folii tworzy chwilową "zasłonę dymną" utrudniającą radarowi ustalenie prawdziwych celów. Jej efektywność zależy od dopasowania długości paków do długości fali radaru.

Długość rozbiegu (T-O run). Dla statku powietrznego dystans konieczny do oderwania się od ziemi.

Długość. Dla pojazdów latających, naziemnych i pocisków mierzona jest w metrach pomiędzy najbardziej skrajnymi punktami.

DMPI (Direct Mean Point of Impact) [bezpośredni średni punkt trafień] - Dokładne geograficzne współrzędne celu, wykorzystywane do planowania zadania bojowego.

Dokładność azymutu. Dla systemów radarowych podano różnicę w stopniach między rzeczywistym położeniem obiektu na horyzoncie a pozycją echa.

Dokładność odległości. Dla systemów radarowych różnica między rzeczywistym położeniem obiektu a odległością podawaną przez radar.

Dopalacz. Urządzenie, które wtryskuje paliwo do dyszy wylotowej silnika odrzutowego, zwiększając ciąg kosztem większego zużycia paliwa.

Drążek. Wychylenie drążka od/do siebie sprawia, że nos samolotu sterowy pochyla się odpowiednio w górę lub dół. Ruch drążka w prawo lub w lewo sprawia, że samolot przechyla się w odpowiednim kierunku. Sterem kierunku porusza się osobno przy pomocy orczyka (pedałów nożnych).

DSCS (Defense Satellite Communication System). [wojskowy system obronnej łączności satelitarnej] - Zestaw geostacjonarnych satelitów oraz stanowisk naziemnych i powietrznych obejmujący zarówno anteny pokładowe o średnicy 84 centymetrów, jak również 18-metrowe talerze znajdujące się na ziemi. W skład najnowszej generacji DSCS III wchodzi pięć satelitów, co zapewnia globalny zasięg. Niektóre z wcześniejszych satelitów należących do DSCS II nadal są w użyciu.

Dźwigar. Długa belka będąca głównym elemental siłowym w konstrukcji skrzydła lub usterzenia.

E-2C Hawkeye. Należący do U.S. Navy pokładowy samolot wczesnego ostrzegania produkcji Grummana, napędzany dwoma silnikami turbośmigłowymi. Posiada duży radar z obrotową anteną w kształcie spodka. Wszedł do użytku w 1964 roku. Używany również we Francji, Izraelu i w Japonii.

E/O (Electro-optical). - Ogólny termin czujników wykorzystujących technikę telewizyjną, podczerwieni lub laserową dla wspomagania nawigacji lub wykrywania, śledzenia albo rozpoznawania celów.

ECM (Electronic Countermeasures). [przeciwdziałanie elektroniczne] - Jest to wykorzystanie promieniowania urządzeń elektronicznych do wprowadzania w błąd, uszkodzenia lub zagłuszenia nieprzyjacielskich radarów, czujników albo łączności radiowej. Terminem ECCM (electronic counter-countermeasures) [kontrprzeciwdziałanie elektroniczne] określa się aktywne lub pasywne działania obronne wobec nieprzyjacielskich działań ECM, np. zmianę częstotliwości lub rozciąganie fali na całe widmo.

EF-111 Raven Wersja myśliwca bombardującego F-111 przeznaczona do walki elektronicznej. Przezywany także "Spark Vark" ["migający mrównik"].

Efektywna wysokość. Dla systemów radarowych maksymalna wysokość obiektu, umożliwiająca dokładną lokalizację, w metrach. Dla pocisku maksymalna wysokość umożliwiające skuteczne trafienie w cel.

Efektywny zasięg. Dla systemów radarowych maksymalna odległość obiektu, umożliwiająca dokładną lokalizację, w kilometrach.

Eksploatacja i konserwacja. (Operations and Maintenance - O&M) - Pochłania znaczną część nakładów w większości jednostek wojskowych.

Elewacja działa. Dla artylerii i pojazdów opancerzonych, wysokość nad/pod horyzontem (w stopniach), do jakiej można podnieść/opuścić lufę działa.

Elewacja wyrzutni pocisków TOW. Dla pojazdów opancerzonych kąty graniczne, do których można podnieść/opuścić wyrzutnię w stosunku do poziomu.

Elewacja. Dla stanowisk pocisków ziemia-powietrze kąt, na jaki można podnieść wyrzutnię, mierzony w stosunku do poziomu.

ELINT (Electronic Intelligence). [rozpoznanie radioelektroniczne] - Przechwytywanie oraz analiza radarowych, radiowych i innych rodzajów promieniowania elektromagnetycznego w celu ustalenia położenia oraz liczebności przeciwnika.

Energia. Piloci określają w ten sposób sumę energii kinetycznej (prędkość) i potencjalnej (wysokość), jaką w danej chwili ma samolot bądź pocisk. Zasada manewrowania energią sformułowana przez pułkownika Johna Boyda jest jedną z podstaw taktyki walki powietrznej. Podczas zwrotów potencjał energetyczny szybko maleje, sprawiając, że samolot staje się bardziej podatny na zniszczenie przez wroga posiadającego większą sumę energii. Im szybciej samolot może przyspieszyć, tym prędzej jest w stanie odzyskać utraconą energię.

FAC (Forward Air Controller). [oficer naprowadzania lotnictwa na wysuniętym stanowisku] - Oznacza zarówno pilota, jak i samolot podejmujący niebezpieczną misję krążenia nad polem walki z zadaniem zlokalizowania celów i naprowadzenia na nie samolotów szturmowych.

FADEC (Full Authority Digital Engine Control). Cyfrowe urządzenie, które na podstawie pracy silnika odrzutowego i ruchów dźwigni sterowania silnikiem przez pilota reguluje podawanie paliwa w celu osiągnięcia maksymalnej wydajności.

Flara. (flare)

Ładunek pirotechniczny wystrzeliwany przez samolot w celu przeciwdziałania pociskom samonaprowadzanym na promieniowanie cieplne.
U Amerykanów "flare" to także manewr służący do zmniejszenia energii, stosowany podczas lądowania, tuż przed przyziemieniem.

FLIR (Forward Looking Infrared). [termowizor] - Urządzenie optoelektroniczne, podobne do kamery telewizyjnej, które "widzi" w paśmie podczerwonym. FLIR ukazuje obraz utworzony na podstawie niewielkich różnic temperatury powstałych w jego polu widzenia tak, że np. gorące dysze silników zobrazowane są jako jasne punkty.

Fur ball. [futrzana kula] - Chaotyczna kołowa walka powietrzna, w której bierze udział duża liczba samolotów po każdej ze stron. Nazwa pochodzi od najczęstszego sposobu ukazywania w kreskówkach bójek między kotami i psami.

GBU (Guided Bomb Unit). Ogólny termin odnoszący się do klasy precyzyjnie naprowadzanych bojowych środków rażenia.

GHz (Gigaherc). Jednostka częstotliwości równa miliardowi cykli na sekundę.

"Glass Cockpit". [szklana kabina] - Popularna nazwa nowoczesnej kabiny załogi, która zamiast wielu oddzielnych wskaźników wyposażona jest w kilka wielofunkcyjnych ekranów. Zwykle ma też parę mechanicznych przyrządów służących jako rezerwa na wypadek awarii.

Głowica bojowa. Dla pocisków - rodzaj przenoszonych materiałów wybuchowych.

Goldwater-Nichols. Popularna nazwa (od nazwisk wnioskodawców) amerykańskiej ustawy o reformie wojskowej z 1986 roku, na mocy której utworzono kilka połączonych dowództw, przekreślając tradycyjne podziały rodzajów sił zbrojnych i zwiększając uprawnienia Przewodniczącego Połączonego Komitetu Szefów Sztabów.

GPS (Global Positioning System). [globalny system określania położenia] - Zespół dwudziestu dwóch satelitów Navstar znajdujących się na nachylonych orbitach okołoziemskich. Urządzenia te stale nadają sygnały nawigacyjne, zsynchronizowane przez niezwykle precyzyjne zegary atomowe. Zwykle przynajmniej cztery satelity są widoczne z wybranego miejsca na Ziemi, z wyłączeniem regionów polarnych. Skomputeryzowany przenośny odbiornik GPS może określić precyzyjne położenie, wysokość i prędkość poprzez porównanie danych z trzech lub więcej satelitów. Zakodowana część sygnału zarezerwowana jest na potrzeby wojskowe. W maju 2000 roku Prezydent USA podjął decyzję o zaprzestaniu zakłucania sygnału wskutek czego dokładność cywilnych odbiorników GPS wzrosła ze 100 m do 10 m w poziomie i z 150 m do 15 m w pionie. Podobny, lecz niekompletny rosyjski system nazywa się GLONASS.

Green Flag. Seria ćwiczeń zbliżonych do realiów pola walki prowadzonych przez U.S. Air Force w bazie Nellis służąca ocenie znajomości doktryny, wyszkolenia, gotowości bojowej oraz zdolności dowódczych na poziomie dywizjonu i skrzydła.

HARM (High Speed Anti-Radiation Missile). Rakieta przeciwradarowa AMG-88 produkowana przez Texas Instruments osiągająca prędkość powyżej 2 Machów, i wyposażona w 66-kilogramową głowicę odłamkową. Zwykle wystrzeliwana w odległości od 55 do 90 kilometrów od celu, choć jej maksymalny zasięg jest większy.

Have Blue. Początkowy prototyp myśliwca stealth F-117 wykonany w zakładzie Lockheeda "Skunk Works". Dużo mniejszy od samolotów seryjnych, informacje o nim są wciąż utajnione.

Have Nap. Ciężka rakieta kierowana powietrze-ziemia AMG-142 o zasięgu 80 kilometrów. Zaprojektowana przez izraelską Rafael Company, wytwarzana w koprodukcji z Lockheed Martin.

Have Quick. Seria odpornych na zakłócenia radiostacji zakresu UKF wykorzystujących zmiany częstotliwości.

HEI (High Explosive Incendiary). Pocisk burząco-zapalający wykorzystywany zwykle w działkach lotniczych.

HOTAS (Hands on Throttle and Stick). Sposób zamontowania przełączników w kabinie, umożliwiający pilotowanie samolotu bez odrywania rąk od drążka i dźwigni sterowania silnikiem.

HUD (Heads-Up Display) Przezroczysty ekran umieszczony nad przednią tablicą przyrządów, na którym wyświetlone są najważniejsze dane dotyczące lotu, celu i uzbrojenia, tak aby pilot podczas walki nie musiał patrzeć w dół na przyrządy i wskaźniki. Współczesny HUD zapewnia szerokokątne wyświetlanie danych z radarów i czujników.

HVHAA (High Value Heavy Airframe Aircraft). Termin stosowany w U.S. Air Force oznaczający dużą, powolną, nieodporną na atak i niezwykle cenną maszynę w rodzaju AWACS lub samolotu-cysterny, która musi być bezwzględnie chroniona.

IFF (Identification Friend or Foe). System radiowy mający na celu zmniejszenie ryzyka zestrzelenia samolotu należącego do własnych sił powietrznych. Urządzenie zapytujące IFF umieszczone na jednym samolocie nadaje zaszyfrowaną wiadomość do urządzenia odzewowego IFF znajdującego się na nieznanym celu. Jeśli otrzyma właściwą zakodowaną odpowiedź, cel jest określany jako swój. Brak odpowiedzi kwalifikuje cel jako nieznany. Podczas wojny nieotrzymanie odpowiedzi IFF jeszcze nie wystarcza, by sklasyfikować cel jako wroga, gdyż urządzenie odzewowe może być uszkodzone lub wyłączone.

ILS (Instrument Landing System). System lądowania według przyrządów. Urządzenie radiowe instalowane na niektórych lotniskach, pomagające wylądować pilotowi odpowiednio wyposażonego samolotu podczas złych warunków atmosferycznych.

Ił-76 Kandyd. Rosyjski ciężki samolot transportowy z czterema silnikami turbowentylatorowymi. Maksymalna masa startowa wynosi 170 000 kilogramów. Skonstruowany, by zapewnić start i lądowanie na stosunkowo krótkich lotniskach gruntowych. Eksportowany do wielu państw kupujących sprzęt rosyjski.

INS (Inertial Navigation System). [system nawigacji bezwładnościowej] - Urządzenie, które ustala bieżące położenie i prędkość poprzez zmierzenie przyspieszenia i kierunku każdego ruchu względem punktu o znanych współrzędnych. Konwencjonalne systemy INS wykorzystujące mechaniczne żyroskopy są narażone na utratę precyzji po kilku godzinach nieprzerwanej pracy. Żyroskopy laserowe wyczuwają ruch dzięki mierzeniu zmian częstotliwości impulsów laserowych w dwóch przeciwbieżnych pierścieniach i są dużo dokładniejsze. Zaletą INS jest to, że dla ustalenia położenia nie wymaga on żadnej zewnętrznej transmisji.

Interdiction. [izolacja rejonu działań] - Wykorzystanie lotnictwa w celu przeszkodzenia lub uniemożliwienia wrogim jednostkom wojskowym i transportowym przemieszczania się poprzez atakowanie arterii komunikacyjnych, pojazdów i mostów znajdujących się głęboko na tyłach wroga.

IOC (Initial Operational Capability). Gotowość operacyjna. Oficjalne wprowadzenie systemu uzbrojenia do służby i uznanie go za gotowy do walki po ukończeniu wszelkich szkoleń, skompletowaniu części zamiennych, instrukcji technicznych i oprogramowania. Im bardziej skomplikowany system, tym większe prawdopodobieństwo, że początkowo planowany termin IOC ulegnie przesunięciu.

IRBM (Intermediate Range Ballistic Missile). [pocisk balistyczny średniego zasięgu] - Rakieta balistyczna średniego zasięgu (z reguły dwustopniowa) skonstruowana do przenoszenia głowicy na odległość regionalną, a nie międzykontynentalną. Ta klasa uzbrojenia została wyeliminowana z sił strategicznych Stanów Zjednoczonych i Rosji zarówno w wyniku układów międzynarodowych, jak i jej starzenia się, lecz zaczęła się coraz częściej pojawiać w różnych punktach zapalnych na świecie, pomimo międzynarodowych starań podjętych w celu ograniczenia eksportu technologii produkcji pocisków balistycznych.

JCS (Joint Chiefs of Staff). [Połączony Komitet Szefów Sztabów] - Najwyższy organ dowodzenia siłami zbrojnymi Stanów Zjednoczonych, którego zadaniem jest doradzanie prezydentowi w sprawach obronności narodowej. Na JCS składają się przewodniczący [Chairman], który może być wyznaczony z każdego z rodzajów sił zbrojnych, szef operacji morskich [Chief of Naval Operations], szef sztabu wojsk lądowych [Chief of Staff of the Army], komendant korpusu piechoty morskiej [Commandant of the Marine Corps] oraz szef sztabu sił powietrznych [Chief of Staff of the Air Force].

JDAM (Joint Direct Attack Munition). Bomba ogólnego przeznaczenia Mk 83.84 lub bomba kasetowa BLU-109 posiadająca aparaturę naprowadzania bezwładnościowego i miniaturowy odbiornik GPS w zmodyfikowanej owiewce ogonowej. Gotowość operacyjna pierwotnie planowana na 1997 rok. Ma być wykorzystywana w samolotach uderzeniowych należących do sił powietrznych i marynarki wojennej.

JFACC (Joint Forces Air Component Commander). Dowódca sił lotniczych wchodzących w skład połączonych sił zbrojnych. Oficer dowodzący siłami lotniczymi i środkami walki powietrznej operującymi na danym teatrze działań wojennych. JFACC jest zwykle mianowany z tego rodzaju sił zbrojnych, które posiadają największą liczbę jednostek lotniczych na terenie działań wojennych i podlega bezpośrednio dowódcy operacji.

Jink. Gwałtowny manewr zygzakowy mający na celu zmylenie wrogich systemów śledzenia lub celowania.

JP-5. Standardowe amerykańskie paliwo do silników odrzutowych. Jest to podobny do nafty destylat ropy naftowej.

JSOW (Joint Standoff Weapon). Ważąca 450 kilogramów bomba korygowana AGM-154 o zasięgu 40 kilometrów, wykorzystująca kierowanie INS/GPS. Gotowość operacyjna planowana jest na koniec lat dziewięćdziesiątych. Dla Air Force przewidziano wersję kasetową z sześcioma BLU-108.

Joint Stars. - (Joint Surveillance and Targeting Attack Radar System) - Połączony system radarowy obserwacji i naprowadzania na cel. Program przewiduje uzbrojenie U.S. Army i Air Force w około 20 samolotów Boeing E-8C wyposażonych w silne radary obserwacji bocznej z aperturą syntetyzowaną w celu wykrycia poruszających się celów naziemnych z dużej odległości. Dwa prototypy E-8A zostały w pośpiechu wysłane do Arabii Saudyjskiej, gdzie z dużym powodzeniem brały udział w nocnych działaniach Pustynnej Burzy.

JTF (Joint Task Force). Połączona grupa bojowa. Jednostka złożona z elementów dwóch lub więcej rodzajów sił zbrojnych, dowodzona przez stosunkowo wysokiego rangą oficera. JTF mogą być organizowane do wykonania określonego zadania bojowego lub utrzymywane jako tymczasowe formacje, na przykład antynarkotykowa grupa JTF-4 stacjonująca na Florydzie.

JTIDS (Joint Tactical Information Distribution System). Połączony system dystrybucji informacji taktycznych. System obecnie stosowanych w Stanach Zjednoczonych oraz częściowo w NATO mający zastąpić radiolinie dużej wydaności. JTIDS operuje w tzw. paśmie długim (ang.: L-band - 960-1215 MHz), wykorzystując skoki częstotliwości oraz szyfrowanie. Maksymalny zasięg wynosi 480-800 kilometrów. JTDIS pozwala jednostkom o różnych systemach komputerowych na dzielenie się danymi dotyczącymi czujników, pozycji, uzbrojenia oraz innymi informacjami potrzebnymi do stworzenia jednolitego obrazu sytuacji taktycznej.

Kaliber. Dla dział i artylerii, wewnętrzna średnica lufy podana w milimetrach. Dla amunicji - informuje, jakiego rodzaju działa mogą używać danego pocisku.

KARI. Iracki zintegrowany system obrony powietrznej, łączący francuskie i radzieckie radary, pociski rakietowe, samoloty myśliwskie oraz systemy dowodzenia, kierowania i łączności. W dużym stopniu zniszczony podczas kampanii powietrznej Pustynna Burza; być może został po wojnie częściowo odbudowany. Nazwa podobno pochodzi od anagramu słowa Irak.

KC-10 Extender. Ciężki transportowiec i samolot-cysterna stworzony na podstawie konstrukcji szerokokadłubowego samolotu pasażerskiego Douglas DC-10. Obecnie służy 59 takich maszyn, niektóre z nich jako samoloty-cysterny wyposażone w bęben z przewodem paliwowym oraz wysuwaną belkę do przekazywania paliwa. Napędzany trzema silnikami turbowentylatorowymi CF6. Maksymalna masa startowa 265 000 kilogramów.

Klapa. Powierzchnia umocowana zawiasowo zwykle na tylniej krawędzi skrzydła, stosowana do zwiększenia siły nośnej podczas startu i siły oporu podczas lądowania.

Konfiguracja. Dla stanowisk pocisków ziemia-powietrze informuje o układzie działek lub wyrzutni, na przykład 4x4 oznacza cztery wyrzutnie po cztery pociski.

LANTIRN (Low Altitude Navigation Targeting Infrared for Night). - Pracujący w podczerwieni system nocnej nawigacji i naprowadzania na cel podczas lotu na małej wysokości. Składa się z pary zasobników umieszczonych pod samolotami F-15E i niektórymi F-16C/D: zasobnik nawigacyjny AAQ-13 łączy termowizor oraz radar antykolizyjny, a naprowadzający AAQ-14 łączy termowizor i laserowy podświetlacz celu. Cały system wytwarzany przez Lockheed Martin jest silnie zintegrowany z oprogramowaniem kontroli układu sterowania i systemu uzbrojenia samolotu.

LGB (Laser Guided Bomb). Bomba korygowana laserowo.

"Loose Deuce". Para samolotów, na którą składają się prowadzący i prowadzony, lecących w stosunkowo dużej odległości od siebie, lecz zdolnych do wzajemnego wspierania się i łączności.

Lot bojowy. W żargonie lotniczym nazywany samolotolotem. Podstawowa jednostka miary w lotnictwie: jedno zadanie bojowe wykonane przez pojedynczy samolot. Inne związane z tym określenie to odtworzenie gotowości bojowej, czyli zdolność jednostki lotniczej do ponownego uzbrojenia, uzupełnienia paliwa i przygotowania samolotów do kolejnego lotu w ciągu danego okresu.

Ładowanie. Dla pojazdów opancerzonych rozmiar taśmy amunicyjnej.

M-61 Vulcan. Sześciolufowe obrotowe działo typu Gatling kalibru 20 milimetrów, będące standardowym uzbrojeniem amerykańskich samolotów bojowych. Charakteryzuje się bardzo dużą szybkostrzelnością. Umieszczane również na pojazdach wojsk lądowych i okrętach marynarki wojennej do obrony przeciwlotniczej małego zasięgu.

Mach. Stosunek prędkości samolotu do prędkości dźwięku na danej wysokości, 1 Mach na poziomie morza odpowiada prędkości 340 metrów na sekundę. Nazwa pochodzi od nazwiska Ernsta Macha (1838-1916), austriackiego fizvka.

Maksymalna prędkość bojowa na poziomie morza. Dla statku powietrznego największa osiągalna prędkość lotu przy zwykłym obciążeniu uzbrojeniem.

Maksymalna prędkość lotu poziomego (pozioma). Dla statku powietrznego największa osiągalna prędkość w locie poziomym, podawana za pomocą liczby Macha (Ma) [Nazwa tej jednostki (=1224km/h) pochodzi od nazwiska niemieckiego fizyka i filozofa Ernesta Macha (1838-1916) ] lub w węzłach.

Maksymalna prędkość wznoszenia. Podawane w metrach na sekundę największe tempo nabierania wysokości przez statek powietrzny.

Maksymalna prędkość. Dla pocisków i pojazdów najwyższa osiągalna prędkość w km/h. Dla amfibii i półamfibii podawane są oddzielnie wartości dla jazdy po terenie suchym (prędkość drogowa) i przebywania zbiornika wodnego (prędkość wodna).

Maksymalna wysokość. Dla pojazdów latających i pocisków największa osiągalna wysokość w metrach.

Maksymalny ciężar do startu. Maksymalne obciążenie statku powietrznego, przy którym może on wystartować.

Maksymalny zasięg. Dla statku powietrznego, maksymalna długość lotu (w milach morskich), bez uzupełniania paliwa. Dla pocisków, największa odległość (w km), przy której może nastąpić trafienie. Dla systemów radarowych, największa odległość (w km), z jakiej można wykryć obiekt Dla pojazdów naziemnych, maksymalna długość jazdy (w km) bez uzupełniania paliwa.

Maverick. Rodzina pocisków rakietowych AGM-65 klasy powietrze-ziemia, produkowanych od 1971 roku przez Hughes and Raytheon z różnymi konfiguracjami układów naprowadzania i głowic bojowych.

MFD (Multi-Function Display) [wskaźnik wielofunkcyjny] - Niewielki monitor telewizyjny bądź płaski ekran ciekłokrystaliczny umieszczony na tablicy przyrządów samolotu, pozwalający obsługującemu na wyświetlanie i przetwarzanie informacji pochodzących z czujników, danych o stanie urządzeń, sygnałów ostrzegawczych oraz wyników kontroli systemów pokładowych.

MiG. Rosyjski akronim oznaczający biuro konstrukcyjne Mikojana i Gurewicza, konstruktorów wielu najlepszych myśliwców w historii, w tym MiG-17 i MiG-29. Biuro przeżyło rozpad Związku Radzieckiego i obecnie z powodzeniem konkuruje na światowym rynku zbrojeniowym.

MiG-23. Radziecki jednomiejscowy myśliwiec o zmiennej geometrii skrzydeł, napędzany pojedynczym silnikiem turboodrzutowym. Eksportowany w dużych ilościach i różnych wariantach. Uzbrojony jest w 23-milimetrowe działko oraz maksymalnie sześć rakiet. Pierwszy lot wykonał w 1967 roku. Samolot szturmowy MiG-27 jest podobny do MiG-23, lecz posiada laserowy dalmierz i wskaźnik celu w miejsce radaru. NATO-wska nazwa kodowa tej maszyny to Flogger. Nie jest już produkowany.

Mila morska. Jednostka równa l 852 metrom. Nie należy mylić z milą lądową, która wynosi l 609 metrów. Zbyt długo trzeba by tłumaczyć historyczne powody tej różnicy.

MIL-STD-1553. Amerykańska norma wojskowa określająca wymagania techniczne kabli, złącz i formatów danych dla cyfrowej magistrali danych lub szybkiej sieci komputerowej lotniczych, morskich lub lądowych systemów elektronicznych. Jedna z najbardziej udanych norm w historii lotnictwa.

Minimalna wysokość. Dla pocisku - najmniejsza wysokość przy której głowica może przechwycić cel, w metrach.

Minimalny zasięg. Dla pocisków - minimalna odległość (w metrach) od celu, przy której pocisk zdąży przechwycić cel.

Moc szczytowa. Dla systemów radarowych maksymalna moc impulsu w kilowatach (kW).

MRC (Major Regional Contingency). [ważniejszy incydent regionalny] - Eufemizm używany obecnie w Pentagonie do oznaczenia niewielkiej wojny lub kryzysu wymagającego interwencji amerykańskich sił zbrojnych na rozkaz prezydenta.

MRE (Meals, Ready to Eat). [posiłki gotowe do spożycia] Wojskowe racje polowe pakowane w pojedynczych porcjach, konsumowane przez personel Air Force, zanim nie powstaną normalne stołówki. Humorystyczna wersja skrótu brzmi: "Meals Rejected by Ethiopians" [żarcie, którego nie chcieli nawet Etiopczycy].

Napęd. Dla pocisków - rodzaj silnika lab paliwa.

Naprowadzanie. Układ sterujący pociskiem, umożliwiający osiągnięcie celu.

NORAD (North American Air Defense Command). Połączone dowództwo amerykańsko-kanadyjskie z siedzibą wewnątrz góry Cheyenne w stanie Colorado, odpowiedzialne za obronę powietrzną Ameryki Północnej. Naczelny dowódca NORAD jest również dowódcą U.S. Space Command [Sił Kosmicznych USA].

NRO (National Reconnaissance Orfice). [Narodowe Biuro Rozpoznawcze] - Dawniej ściśle tajna agencja wywiadowcza utworzona pod koniec lat pięćdziesiątych w Departamencie Obrony, której istnienie zostało oficjalnie potwierdzone dopiero w latach dziewięćdziesiątych. Odpowiedzialna za rozmieszczanie, użytkowanie i zarządzanie różnymi rodzajami satelitów szpiegowskich. Oddzielna organizacja CIO (Central Imagery Office) odpowiedzialna jest za przetwarzanie, interpretację oraz przekazywanie obrazów satelitarnych.

Opancerzenie. Dla czołgów i pojazdów opancerzonych podano grubość w milimetrach i/lub typ pancerza.

Opór. Siła, która przeciwstawia się ruchowi pojazdu w środowisku gazowym lub ciekłym. Siłą przeciwną jest siła ciągu. Amerykanie tym terminem (ang. drag) określają również zwyczaj przebierania się w ubrania płci przeciwnej podczas nieoficjalnych imprez rozrywkowych dywizjonu.

Osłona kabiny. Przezroczysta bańka zakrywająca kabinę samolotu. Zwykle wykonana z pleksiglasu lub poliwęglanu, czasami posiadająca mikroskopijnie cienką warstwę z materiału pochłaniającego promieniowanie radarowe. Łatwo ulega zadrapaniu lub ścieraniu przez piasek lub grad. Fotele wyrzucane wyposażono w możliwość wybuchowego zrzucania bądź rozbijania osłony, by zmniejszyć ryzyko zranienia pilota podczas katapultowania.

PAA (Primary Aircraft Authorized) [podstawowy przydział samolotów] - Liczba samolotów przydzielana danej jednostce w celu wykonania zadania bojowego. PAA stanowi podstawę do określenia liczby potrzebnego personelu, sprzętu pomocniczego i godzin lotu. W niektórych przypadkach jednostka otrzymuje mniej samolotów z powodu opóźnień w dostawach lub wypadków. W innych sytuacjach może mieć więcej samolotów niż wynika z PAA, np. maszyny przeznaczone do szkolenia, rozbierane na części zamienne oraz inne, już nie latające "królowe hangarów".

PAO (Public Affairs Officer). Oficer odpowiedzialny za stosunki ze środkami masowego przekazu oraz władzami cywilnymi, eskortowanie VIP-ów itp.

Pave Penny. Zasobnik z laserowym układem obserwacyjnym wykorzystany w samolotach A-10 i A-7 przy zrzucaniu bomb korygowanych laserowo. To proste urządzenie nie zawiera laserowego podświetlacza celu, więc obiekty ataku muszą być wskazywane przez inny samolot. Zasobniki z wycofanych maszyn A-7 są obecnie przerabiane, aby je zainstalować na myśliwcach F-16.

Pave Pillar. Program Sił Powietrznych mający na celu skonstruowanie nowej generacji modułowych bloków elektronicznych dla nowoczesnych samolotów bojowych.

Pave Tack. Wczesny laserowy podświetlacz celu skonstruowany przez Ford Aeronutronic (obecnie Loral), wykorzystywany w F-111 i innych samolotach.

Paveway. Ogólna nazwa naprowadzanych laserowo bomb serii Mk 80.

PGM (Precision-Guided Munition). Amunicja kierowana precyzyjnie. Potocznie zwana "inteligentnymi bombami".

Pochylanie. Zmiana położenia samolotu względem osi poprzecznej (linii biegnącej z lewej do prawej strony przez środek ciężkości samolotu).

Pompaż. Niezamierzona przerwa w pracy silnika odrzutowego spowodowana zakłóceniem dopływu powietrza. Może okazać się poważnym problemem, jeśli załoga nie jest w stanie ponownie uruchomić silnika. Prędkość nieprzekraczalna (NVE). Dla statku powietrznego górna granica prędkości lotu (w węzłach) ze względu na ograniczenia konstrukcyjne lab aerodynamiczne.

Prędkość obrotowa anteny. Dla systemów radarowych ilość obrotów anteny na minutę.

Prędkość przelotowa. Dla statku powietrznego standardowa prędkość w węzłach. Często określono także wysokość, na której przeprowadzano pomiar.

Przeciążenie maksymalne. Maksymalna wartość działającego przyspieszenia, jaką jest w stanie wytrzymać konstrukcja statku powietrznego.

Przeciągnięcie. Nagła utrata siły nośnej następująca, gdy struga powietrza odrywa się od powierzchni skrzydła. Mogą je powodować różnego rodzaju manewry, np. zbyt ostre wznoszenie się przy niedostatecznym ciągu.

Przeciążenie. Jeden g to siła, z którą działa przyciąganie ziemskie na ciało w stanie spoczynku znajdujące się na poziomie morza. Dynamiczne manewrowanie może narazić samolot i pilota na oddziaływanie siły nawet 9 g. Niektóre nowoczesne pociski potrafią podczas zwrotu wytrzymać przeciążenie 60 g.

Przechylenie. Zmiana położenia samolotu wobec jego osi podłużnej. Samolot przechyla się w lewo lub w prawo.

"Pucker Factor". Poziom lęku załogi samolotu. Zwykle odnosi się do wysoce stresujących sytuacji bojowych, na przykład poważnych awarii urządzeń pokładowych w wyniku ostrzału przez nieprzyjacielskie rakiety.

Pułap operacyjny. Dla statku powietrznego wysokość lotu (w metrach), przy której osiągana jest maksymalna prędkość wznoszenia.

Pułap zawisu. Dla helikopterów, maksymalna wysokość nad ziemią (w metrach), na której maszyna może utrzymać się w zawisie.

PWO (Protiwowozdusznaja Oborona Strany). [Obrona Powietrzna Kraju] - Oddzielny rodzaj sił zbrojnych Związku Radzieckiego, obecnie Rosji, mający za zadanie obronę kraju przed bombowcami i rakietami balistycznymi przeciwnika.

RAM (Radar Absorbing Material). [materiał pochłaniający promieniowanie elektromagnetyczne] - Cząsteczki, włókna metalowe lub tlenki metalu znajdujące się w żywicy syntetycznej, którymi pokrywa się powierzchnię pojazdu w miejscach najsilniej odbijających promieniowanie radarowe, aby zmniejszyć skuteczną powierzchnię odbicia. Dany preparat RAM może działać jedynie na wąskie pasmo widma częstotliwości radaru. RC-135V Rivet Joint. Nazwa samolotu rozpoznania elektronicznego stosowanego przez 55. Skrzydło stacjonujące w bazie Offut w stanie Nebraska. Wykorzystany w Arabii Saudyjskiej podczas Pustynnej Tarczy i Pustynnej Burzy.

Red Flag. Regularnie odbywające się (około pięć razy w roku) ćwiczenia dywizjonów bojowych w bazie Nellis w stanie Nevada. Każda załoga wykonuje dziesięć różnych zadań bojowych nad terenem gęsto pokrytym czujnikami.

Red Horse. Pododdziały inżynieryjne U.S. Air Force (w sile batalionu) wyszkolone i posiadające sprzęt do szybkiego zbudowania lub naprawiania pasów startowych oraz instalacji baz lotniczych.

RFMDS (Red Flag Measurement and Debrief System). Elektroniczny system monitorowania i rejestracji w bazie Nellis stosowany do oceny osiągów i taktyki samolotu biorącego udział w ćwiczeniach Red Flag.

ROE (Rules of Engagement). [zasady prowadzenia ognia] - Wytyczne, często formułowane na najwyższych szczeblach rządowych, dotyczące sposobu i czasu stosowania broni przez załogi lotnicze. Podczas walki powietrznej ROE zwykle określa ścisłe kryteria identyfikacji nieznanego samolotu jako przeciwnika. Podczas działań przeciwko obiektom naziemnym ROE zwykle zabraniają atakowania celów, których zniszczenie może pociągnąć za sobą znaczne stratyw ludności cywilnej lub które są miejscami kultu religijnego. Niezależnie od tych zasad, nigdy nie odmawia się załodze prawa do samoobrony w razie bezpośredniego ataku.

Rozpiętość skrzydeł. Dla samolotów-długość odcinka łączącego końce skrzydeł. Dla śmigłowców- średnica wirnika w metrach (patrz także średnica wirnika). Dla pocisków - długość odcinka łączącego końce większych stateczników.

RWR (Radar Warning Receiver). [radiolokacyjna stacja ostrzegawcza] - Odbiornik nastrojony na jedną lub więcej częstotliwości radarowych przeciwnika i połączony z alarmem, który ostrzega pilota o przybliżonym kierunku, a czasem też o rodzaju zagrożenia. Podobny w działaniu do samochodowych wykrywaczy radarów policyjnych. Zwany również RHAW (Radar Homing and Warning Receiver).

S-60. Radziecka 57-milimetrowa armata przeciwlotnicza. Bardzo łatwo przemieszczać ją z miejsca na miejsce. Stanowi śmiertelne zagrożenie dla nisko latających samolotów; może korzystać z optycznego lub radarowego celownika.

SA-2. Radziecka rakieta przeciwlotnicza (nazwa radziecka S-75) wprowadzona do użycia w latach pięćdziesiątych i często unowocześniana. Charakteryzuje się doskonałymi osiągami na dużych wysokościach. Jej zachodnia nazwa kodowa to Guideline.

SA-3. Radziecka rakieta przeciwlotnicza. Nazwa radziecka S-125 Newa, zachodni kryptonim Goa. Posiada udoskonalone osiągi na małych wysokościach. Wykorzystywana od wczesnych lat sześćdziesiątych.

SA-6. Radziecka rakieta przeciwlotnicza Kub o zachodniej nazwie kodowej Gainful. Wyposażona w system półaktywnego naprowadzania radarowego. Okazała się wysoce efektywna w służbie egipskiej podczas wojny na Bliskim Wschodzie w 1973 roku.

SA-8. Radziecka rakieta przeciwlotnicza małego zasięgu. Jej zachodni kryptonim brzmi Gecko.

SALT (Strategie Arms Limitation Treaty). [układ o ograniczaniu zbrojeń strategicznych] - Seria porozumień zawieranych od 1972 roku pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim, mających na celu ograniczenie liczby oraz rodzajów środków przenoszenia i głowic jądrowych.

SAM (Surface-to-air missile). [rakieta ziemia-powietrze] - Kierowany pocisk, którego podstawowym zadaniem jest atakowanie nieprzyjacielskich samolotów. Większość SAM wykorzystuje napęd rakietowy i naprowadzanie radarowe bądź na podczerwień.

SAR (Search and Rescue). Działania poszukiwawczo-ratownicze (czasami zapisywane jako CSAR - Combat Search and Rescue - bojowe działania poszukiwawczo-ratownicze). Niebezpieczna, ale i niezbędna misja w celu sprowadzenia zestrzelonej załogi lotniczej lub rozbitków z obszaru lądowego lub wodnego znajdującego się pod kontrolą przeciwnika. Zwykle wymaga skrytych lotów śmigłowców ratowniczych wykonywanych na bardzo małej wysokości z towarzyszeniem lub bez eskorty myśliwców.

SAR (Synthetic-Aperture Radar). Radar z syntetyczną aperturą. Radar lotniczy (lub tryb pracy w radarze wielofunkcyjnym), który potrafi stworzyć bardzo dokładne mapy terenu.

SCUD. Zachodnia nazwa kodowa radzieckich pocisków balistycznych krótkiego zasięgu R-11 (SCUD-A) i R-17 (SCUD-B), których konstrukcja została oparta w dużej mierze na niemieckiej technologii z czasów drugiej wojny światowej. Zasięg 175-290 kilometrów, głowica o masie l 000 kilogramów. Rakiety charakteryzują się niedokładnym naprowadzaniem bezwładnościowym. Można je przewozić i ustawiać do wystrzelenia przy pomocy dużej ciężarówki. Szeroko eksportowane do Iraku, Korei Północnej i innych klientów radzieckich. Irakijczycy zmodyfikowali podstawową konstrukcję SCUD-a, by stworzyć pociski Al Abbas i Al Hussein o większym zasięgu, ale i dużo mniejszych głowicach bojowych.

SEAD (Suppresion of Enemy Air Defenses). [przełamanie obrony powietrznej przeciwnika] - Polega na zmuszeniu przeciwnika do włączenia radarów, wystrzelenia rakiet ziemia-powietrze lub otwarcia ognia z armat przeciwlotniczych, które można następnie wykryć i zniszczyć środkami bojowymi lub zneutralizować zakłóceniami ewentualnie innymi metodami walki elektronicznej. SEAD to podstawowe zadanie bojowe samolotów "Wild Weasel" . Wraz z wycofaniem pozostałych samolotów F-4G "Wild Weasel" zadania SEAD zostaną przejęte przez odpowiednio wyposażone myśliwce F-16 ze specjalnie wyszkolonymi pilotami.

SIGINT (Signal Intelligence). Rozpoznanie radiowe. Przechwycenie, rozkodowywanie i analiza treści przekazów radiowych wojsk przeciwnika.

Skunk Works. Należący do Lockheeda ośrodek konstrukcyjny, mieszczący się w Burbank w stanie Kalifornia, utworzony w czasie drugiej wojny światowej przez inżyniera Clarence'a "Kelly" Johnsona. Zaprojektowano tam U-2, SR-71, F-117 i inne tajne samoloty. Nazwę oraz logo wraz z rysunkiem skunksa Lockheed objął prawem autorskim.

Slat. Długa, wąska, ruchoma powierzchnia sterowa, zwykle umieszczona na przedniej krawędzi skrzydła, wytwarzająca dodatkową siłę nośną podczas startu.

Slave Mode. Ustawienie zależne. Każde ustawienie systemu, które powoduje, że czujnik broni blokuje obserwację na celu śledzonym przez czujnik umieszczony na pokładzie samolotu. Na przykład działające na podczerwień urządzenie naprowadzające w pocisku Sidewinder może zostać ustawione na cel śledzony przez radar samolotu.

SNECMA. - (Societe Nationale d'Etude et de Construction de Moteurs d'Avions) - Francuskie przedsiębiorstwo państwowe wytwarzające silniki odrzutowe, które boryka się z kłopotami finansowymi, lecz reprezentuje wysoki poziom techniczny.

SOS (Space Operations Squadron). [Dywizjon Działań Kosmicznych].

Sparrow Rodzina kierowanych radiolokacyjnie rakiet powietrze-powietrze dalekiego zasięgu AIM-7 wytwarzana przez firmę Raytheon. Jednym z wariantów jest Sea Sparrow, wystrzeliwany z pokładów okrętów.

START (Strategie Arms Reduction Treaty). [Układ o Redukcji Zbrojeń Strategicznych] - Jeden z serii układów pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Związkiem Radzieckim, który dotyczy redukcji liczby strategicznych środków przenoszenia głowic jądrowych.

Stealth. Połączenie elementów konstrukcyjnych, technologii i materiałów, których wiele jest ściśle tajnych, zaprojektowanych, by zmniejszyć radarową, optyczną, termiczną i akustyczną widzialność samolotu, okrętu bądź innego pojazdu do stopnia, w którym efektywne rozpoznanie przez wroga, podobnie jak podjęcie przez niego przeciwdziałania, zanim maszyna typu stealth nie wykona zadania i nie ucieknie, staje się mało prawdopodobne. F-117A to najlepiej znany przykład nowoczesnego samolotu stealth.

Stosunek ciąg/ciężar. Dla statku powietrznego miara mocy silnika, odnosząca wytwarzany ciąg do całkowitego ciężaru pojazdu.

STOVL (Short Takeoff, Vertical Landing). [skrócony start i pionowe lądowanie] - Zdolność niektórych samolotów napędzanych silnikami nośnonapędowymi, np. Harrier. Krótki start jest wspomagany przez rampę startową podobną do skoczni narciarskiej.

System identyfikacji "swój/obcy" (IFF). System odróżnienia własnych jednostek od nieprzyjacielskich (Identification Friend or Foe).

Szerokość impulsu. Dla systemów radarowych czas trwania impulsu podany w mikrosekundach.

Szerokość wiązki. Dla systemów radarowych podano szerokość promienia emitowanego przez radar w stopniach.

Szybkostrzelność. Dla artylerii i pojazdów opancerzonych ilość strzałów z działa na minutę. Cykliczna obliczona teoretycznie, z założeniem, że taśmy amunicyjne łączą się w nieprzerwany łańcuch; praktyczna - dla zwykłej długości taśmy.

Szybkość śledzenia celu. Dla wyrzutni ziemia-powietrze maksymalna szybkość obrotu wyrzutni, w stopniach na sekundę.

Średnica korpusu. W przypadku pocisku podana w metrach w najszerszym punkcie.

Średnica wirnika. Dla helikopterów, średnica głównego wirnika (w metrach).

T-38 Talon. Nowoczesny samolot szkolny napędzany dwoma silnikami turboodrzutowymi. Northrop wyprodukował około l 100 takich maszyn. Pierwszy samolot naddźwiękowy specjalnie zaprojektowany do roli szkoleniowej, który wszedł do służby w 1961 roku.

T-3A Firefly. Lekki dwumiejscowy śmigłowy samolot szkolny oparty na brytyjskim Slingsby T67. U.S. Air Force wykorzystują go do testowania kandydatów na pilotów. Maksymalna prędkość 285 km/h, pułap 5 700 metrów.

TAC (Tactical Air Command). [Dowództwo Lotnictwa Taktycznego] - W przeszłości jedno z dowództw U.S. Air Force mające pod sobą większość skrzydeł myśliwskich. W 1992 roku weszło w skład Air Combat Command (Dowództwo Lotnictwa Bojowego).

TACC (Tactical Air Control Center). [Ośrodek Dowodzenia Lotnictwem Taktycznym] - Organizacja sztabowa odpowiedzialna za planowanie i koordynowanie lotniczych i pomocniczych działań bojowych na danym terenie.

TDY (Temporary Duty). [przydział tymczasowy] - Przydział wojskowy do miejsca poza macierzystą bazą. TDY zwykle pociąga za sobą rozłąkę z rodziną i uprawnia żołnierza do dodatkowego żołdu.

TELAR (Transporter Erector Launcher and Radar). Pojazd gąsienicowy lub kołowy, zwykle radzieckiego projektu, przystosowany do przewożenia i wystrzelenia jednej lub więcej rakiet ziemia-powietrze. Często wyposażony w optyczne układy śledzenia i elektroniczne systemy dowodzenia, kierowania i łączności.

Tempo operacyjne. (Operational Tempo) - Subiektywna miara intensywności działań wojskowych. Podczas wojny wytężone tempo działania może przytłoczyć wroga tak, że nie będzie on w stanie kontratakować, lecz ryzykuje się przy tym wyczerpanie własnych sił zbrojnych. Podczas pokoju takie działanie może spowodować obniżenie morale wojska i wyczerpanie funduszów budżetowych.

TERCOM (Terrain Contour Matching). Sposób kierowania rakietą samosterującą wykorzystujący radiowysokościomierz i umieszczoną w pamięci mapę cyfrową wzniesień wzdłuż trasy lotu. Plany lotu wymagają dokładnego i czasochłonnego przygotowania i nie mogą być stworzone dla stosunkowo płaskiego, pozbawionego nierówności terenu.

TFR (Terrain-Following Radar). [radar anty kolizyjny] - Radar o małej mocy, który bada teren znajdujący się przed nisko lecącym samolotem i automatycznie steruje samolotem, tak by nie uderzyć w ziemię, albo przesyła ostrzeżenie pilotowi, aby ten wzniósł samolot do góry.

TFW (Tactical Fighter Wing). [skrzydło myśliwskie] - Jednostka sił powietrznych, na którą składają się trzy dywizjony myśliwskie i jednostki pomocnicze.

TO"E (Table of Organization and Equipment). Oficjalny dokument szczegółowo określający stukturę organizacyjną i stan etatowo-sprzętowy jednostki wojskowej.

Top Gun. Należąca do U.S. Navy szkoła dla pilotów myśliwców mająca się przenieść z bazy Miramar w Kalifornii do bazy LeMoore w tym samym stanie. Piloci przechodzą tam szkolenie w manewrowych walkach powietrznych.

Trawers. Dla artylerii i pojazdów opancerzonych lub wyrzutni ziemia-powietrze kąt obrotu wieżyczki w poziomie.

Typ pocisku. Dla wyrzutni - rodzaj pocisku, jaki może być z niej odpalany.

TSSAM (Tri-service Standoff Attack Missile). Precyzyjnie kierowana "niewidzialna" rakieta dalekiego zasięgu AMG-137 przeznaczona dla lotnictwa, marynarki wojennej i wojsk lądowych. Projekt został zarzucony w 1994 roku, gdy przewidziany koszt jednostkowy przekroczył dwa miliony dolarów. Wersja przeznaczona dla samolotów B-1B. B-2. B-52, F-16 i F-22 miała ważyć około l 045 kilogramów i mieć zasięg poniżej 600 kilometrów.

U-2. Wysokościowy (pułap powyżej 27 430 metrów) samolot rozpoznawczy skonstruowany w latach pięćdziesiątych przez Lockheeda dla CIA. Napędzany pojedynczym silnikiem turboodrzutowym - początkowo typu J57, potem J75. Wiele wariantów z rozmaitymi czujnikami było używanych przez USAF i NASA do badań cywilnych.

UAV (Unmanned Aerial Vehicle). [bezzałogowy aparat latający] - Samolot bezzałogowy wielokrotnego użytku, zdalnie sterowany przez radio lub wykonujący lot na zaprogramowanej trasie dzięki pracy nowoczesnego pilota automatycznego. Air Force raczej niechętnie wykorzystuje aparaty tego typu w zadaniach innych niż jako cele latające, gdyż ich użycie odbiera pracę pilotom. Poza tym stanowią one realne zagrożenie bezpieczeństwa dla pilotów samolotów załogowych, gdyż są niewielkie i trudno je dostrzec.

Ubiór przeciwprzeciążeniowy. Ubiór załóg lotniczych wyposażony w nadmuchiwane poduszki z systemem regulacji ciśnienia. Podczas manewrowanią powodującego duże przeciążenie ubiór ściska nogi i brzuch, by zapobiec gromadzeniu się krwi w dolnej części ciała, co mogłoby pozbawić mózg tlenu, prowadząc do zawrotów głowy lub, w skrajnych przypadkach, do utraty przytomności wskutek nadmiernego ciśnienia.

Ukrycie. Miejsce w pobliżu pasa startowego lub drogi kołowania, otoczone ścianą lub wałem ochronnym, gdzie można rozśrodkowywać samoloty w celu tymczasowego schronienia oraz uzupełniania paliwa lub uzbrojenia.

Uzbrojenie. Dla czołgów i pojazdów opancerzonych podano liczbę i typ zainstalowanego uzbrojenia.

Viewgraph. Wyświetlany przy pomocy rzutnika slajd wykorzystywany podczas odpraw lub prezentacji. Czasami terminu tego używa się drwiąc z nie dopracowanych projektów.

Warthog. [Guziec] - Przezwisko nadane samolotowi A-10 Thunderbolt.

Waypoint. Zaprogramowany punkt nawigacyjny na planie lotu samolotu. Może zawierać współrzędne geograficzne oraz dane dotyczące wysokości, prędkości i czasu dotarcia do celu.

WCMD (Wind-Corrected Munitions Dispenser). Bomba kasetowa z bezwładnościowym systemem naprowadzania i odbiornikiem GPS, które pozwalają na precyzyjny atak z dużych wysokości. Ma być zastosowana w samolocie B-1B począwszy od mniej więcej 2002 roku.

Węzeł. Stosowana w krajach anglosaskich (w lotnictwie głównie w odniesieniu do samolotów poddźwiękowych) jednostka prędkości. Jeden węzeł równa się jednej mili morskiej na godzinę, czyli 1852 m/h.

WICP (Wing Initial Communications Package). Zestaw stacji, anten łączności satelitarnej, przenośnych prądnic elektrycznych i tym podobnego sprzętu utrzymywany przez skrzydła Air Force w razie konieczności przebazowania w odległe miejsce.

"Wild Weasel". Samoloty z rozbudowaną aparaturą ostrzegawczą i rakietami przeciwradarowymi, których celem jest zniszczenie nieprzyjacielskich stanowisk rakiet ziemia-powietrze. Zadanie to było początkowo wykonywane przez maszyny F-100F, F-105F oraz F-4G Phantom II. W przyszłości będzie stopniowo przejmowane przez specjalnie wyposażone samoloty F-16C ze przeszkolonymi załogami.

Wilhelm Tell. Zawody w osiąganiu przewagi w powietrzu odbywające się co drugi rok w bazie Tyndall na Florydzie. Loty z użyciem ostrej amunicji odbywają się nad Zatoką Meksykańską.

WSO (Weapons System Officer). [operator systemu uzbrojenia] - Drugi członek załogi samolotu F-15E lub F-111. Choć nie jest szkolony jako pilot, posiada podstawowe umiejętności prowadzenia samolotu.

Wymiary anteny. Dla pojazdów i stacji radarowych podano szerokość i wysokość (w metrach) czaszy anteny.

Wyrzutnia. Dla pocisku określa pojazd odpalający.

Wysięgnik. Element przytwierdzony do skrzydła lub kadłuba samolotu, który utrzymuje silnik, zbiornik paliwa, broń lub zewnętrzny zasobnik. Wspornik może być zdejmowalny. W takim przypadku jest on dołączany do płatowca w miejscu mającym odpowiednie mechaniczne i elektryczne złącza.

Wysokość. Dla pojazdów naziemnych i latających odległość najwyższego punktu konstrukcji od ziemi (chyba że podano inaczej), w metrach.

Zasięg bojowy. Dla statku powietrznego, odległość w milach morskich (nm), na jaką może przy normalnym obciążeniu uzbrojeniem oddalić się od bazy, zachowując paliwo wystarczające na powrót.

Zasięg na poziomie morza. Zasięg statku powietrznego w milach morskich.

Zmiana kierunku. Zmiana położenia samolotu wobec jego osi pionowej (linii biegnącej przez środek ciężkości od góry do dołu samolotu).

Zmienna geometria. Zdolność samolotu do zmiany skosu skrzydeł w czasie lotu w celu zoptymalizowania kształtu przy danej prędkości i wysokości.

ZSU-23-4. Radziecka czterolufowa armata przeciwlotnicza kalibru 23 milimetrów umieszczona na lekkim opancerzonym podwoziu samobieżnym, wyposażona w radar i celownik optyczny. Śmiertelne zagrożenie dla nisko lecących samolotów. Wykorzystywana zwykle wraz z samodzielnymi rakietowymi zestawami przeciwlotniczymi. Jej rosyjskie przezwisko brzmi "Szyłka".

Początek tekstu | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z |